Doğru beslenmenin sağlığımız ve zindeliğimiz üzerinde ne kadar büyük bir etkisi olduğu tartışılmaz bir gerçektir. Bununla birlikte, bazı gıdalann etkisi, kişiden kişiye değişkenlik gösterir. Diğer bir deyişle bir kişi için sağlıklı olan bir gıda, başka bir kişide ciddi şikayetlerin oluşmasına yol açabilir.

“Birisinin sağlıklı yemeği, diğerine acı bir zehir olabilir.”
Lucrethes (Romal fika)

VÜCUDUN SAVUNMA MEKANİZMASI VE GIDA İNTOLERANSI

Insan vücudu, yabancı maddelere karşı otomatik bir savunma sistemi ile donatılmıştır. Bağışıklık sisteminin temel görevi, kan dolaşımına giren mikroplar ve diğer zararlı etkenlere karşı koruma sağlamaktır. Ancak, yüksek bağırsak geçirgenliği ya da zayıf bağışıklık sistemi gibi etmenler, tüketilen besinlerin vücut tarafından yabancı madde olarak algılanmasına ve dolayısıyla gıda intoleransı gelişimine zemin hazırlamaktadır.

BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNİN ROLÜ VE IgG ANTİKORLARI

Sağlam bir bağırsak, sağlıklı ve dengeli beslenildiği takdirde tüketilen yiyeceklerin organizmaya herhangi bir zarar vermesini engeller. Ancak stres, bazı ilaçlar, enfeksiyonlar, alkol ve sağlıksız beslenme gibi etmenler, bağırsak sağlığının dengesini bozarak bağırsak duvarının geçirgenliğinin artmasına yol açabilir. Böylece tam olarak parçalanmamış ve büyük sayılabilecek gıda bileşenleri kana daha fazia karışarak bağışıklık sisteminin aşın reaksiyon göstermesine neden olabilir. Bunun sonucunda kronik inflamasyon da meydana gelebilir. Bu nedenle kendimizi daha sağlıklı ve zinde hissetmemizde bağırsaklarımızın rolü büyüktür.

GIDA ALERJİSİ VE İNTOLERANSI/HASSASİYETİ ARASINDAKİ TEMEL FARKLAR

Gıda Intolerans/Hassasiyeti ve Gıda Alerjisi benzer semptomlar gösterebilse de, mekanizmaları ve aciliyetleri bakımından önemli farklılıklar banndinr.

GIDA ALERJİSİ (TİP I HİPERSENSİTİVİTE)

Alerji durumunda inflamatuvar mediyatör olan histaminin anında salgılanmasına aracilk eden E sinih antikorlar üretilir (IgE). Bu nedenle gıda alerjisi semptomlan çoğunlukla söz konusu gıda maddesi tüketildikden hemen sonraki birkaç dakikalık süre içinde fark edilebilir. Deri döküntüleri, gözlerle ilgili şikayetler, solunum yolu ve sindirim sistemi sorunlan ile kardiyovasküler sorunlar tipik alerjik reaksiyonlar arasında sayılır. Ekstrem durumlarda bir gida alerjisinin yaşamı tehdit edici anafilaktik şoka yol açması da söz konusu olabilir (örn. yer fıstığı alerjisi), Gıdanın tüketildiği zaman ile semptomların görülmeye başlanması arasındaki sürenin kısa olması nedeniyle, alerjiyi tetikleyen gıdaların tespit edilmesi genellikle kolaydır. Gıda hassasiyetinden farklı olarak bu durumda ilgili gıdadan az miktarda tüketilmesi bile alerjik reaksiyonlanı tetikleyebileceğinden, tüketimin hemen kesilmesi ve genelde söz konusu gidanın ömür boyu bir daha tüketilmemesi gerekir. Gıda, polen veya böcek zehri alerjileri için yaygın olarak kullanılan Prick (cilt testi) testinin yerini, kanda yapılan alerjene özgü spesifik IgE antikorları bakılarak tespit eden testler almaya başlamıştır.

GIDA INTOLERANSI/HASSASİYETİ

Gıda intoleransı/hassasiyeti ile kastedilen iki ayı durum mevcuttur. Bir tanesi immun aracılı olmayan enzim eksikliğinden kaynaklanan Laktoz intoleransı vb. durumlarda görülebilen durumdur. Bu durumda tüketilen ürün enzim eksikliği nedeniyle yeterince tüketilemez ve sonrasında gaz, ishal, şişkinlik gibi çeşitli semptomlarla belirti verir. Burada immun aracılı bir durum söz konusu değildir. Ancak bu testte kavramsai olarak bahsedilen intolerans durumu gıdaya karşı hassasiyeti kastetmektedir. Burada gıdalara karşı immun aracılı bir hassasiyet mevcuttur. Gıda hassasiyeti, bağışıklık sisteminin bazı gıda bileşenlerine karşı gecikmeli şekilde (saatler veya günler sonra) tepki vermesiyle ortaya çıkar. Bu durum genellikle IgG antikorlan aracılığıyla gelişir ve kronik inflamasyona neden olabilir, Belirtiler belirsiz ve geç başladığı için nedenin hangi gıda olduğu zor fark edilir, ancak hassasiyet tespit edilip bu gıdalardan uzak durulduğunda şikayetler azalabilir. Sonuç olarak gıda alerjisi (Tip 1 Hipersensivite) durumunda kesinlikle kaçınılması gereken gıdalar, intolerans durumunda kontrollü eliminasyon ve rotasyon diyetleri ile yönetilebilir.

GIDA İNTOLERANSI/HASSASİYETİ İLE İLİŞKİLENDİRİLEBİLECEK ŞİKAYETLER

DİYET UYGULAMALARI VE BESLENME ALIŞKANLIKLARINA DAİR ÖNERİLER:

Gıda intoleransının yönetiminde doğru diyet stratejileri büyük önem taşır:
Eliminasyon ve Rotasyon Diyetleri:
Test sonuçlarına göre belirlenen intoleranslı gıdaların belli sürelerle diyetten çıkarılması, vücudun tolerans düzeyinin yeniden değerlendirilmesine imkan tanır.
Doğru Besin Kombinasyonları:
Meyve, hayvansal protein ve tahıllann ayrı tüketilmesi, gastrointestinal rahatsızlıkların önüne geçer.
Düzenli Beslenme:
İşlenmiş gıdaların yerine doğal, işlenmemiş ürünlerin tercih edilmesi, hem bağışıklık sistemi hem de bağırsak sağlığı için kritiktir.

BAĞIRSAK FLORASI VE İMMÜN TEPKİLER

Bağırsak florasının dengesi, gıda intoleransı ve genel sağlık üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir:
İmmün Tepkilerin İzlenmesi:
Kanda görülen yüksek IgG antikor seviyeleri, bağırsak duvarında hasara işaret edebilir.
Özel Tahliller:
Dışkı analizleri, bağırsak florasının ve bariyer fonksiyonunun değerlendirilmesinde önemli bir rol oynar.

GIDA İNTOLERANSI TESTİ: GIDALARA DAİR HASSASİYETLERİNİZİ ANLAMANIN İLK ADIMI

Test Nasıl Çalışır?
Gıda İntoleransı Testi, kan numunenizdeki IgG antikorlarının belirli
gıdalara karşı sergilediği reaktivitesi kategorize ederek analiz edilmiştir. IgG bağışıklık reaksiyonunuzun seviyesi, şikayetlerinizin hangi gıdalardan kaynaklanıyor olabileceğine dair bilgi sunmaktadır. Test sonuçlan, hangi gıdaların istenmeyen bulgulara neden olabileceğini gösterir. Örneğin, inek sütüne karşı yüksek IgG reaksiyonu tespit edilirse, süt ürünlerinden (laktozsuz olanlar dahil) kaçınmanız gerekebilir. Ancak koyun veya keçi sütü gibi alternatifler, test sonuçlarına bağlı olarak uygun olabilir.

SONUÇLARIN YORUMLANMASI

Yeşil renkle işaretlenmiş olan gıdalar:
Vücudunuz bir reaksiyon göstermiyor veya çok hafif bir reaksiyon gösteriyor demektir. Bir gıda alerjiniz, Çölyak/Laktoz intoleransı vb gibi gıdaya özel bir hastalığınız yoksa bu gıdaları herhangi bir sınırlama olmaksızın tüketebilirsiniz.

Sarı renkle işaretlenmiş olan gıdalar: Orta düzeyde reaksiyon…
Vücudunuz daha yüksek seviyede bir IgG bağışıklık reaksiyonu gösteriyor demektir. Bu gıdaların tüketimini sınırlandırmanız ve rotasyonlu beslenme rejimi uygulayarak haftada bir ya da en fazla iki kez tüketmeniz gerekir.iniz.

Kırmızı renkle işaretlenmiş olan gıdalar: Yüksek reaksiyon…
Vücudunuz çok yüksek seviyede bir IgG bağışıklık reaksiyonu gösteriyor demektir. Bu gıdalardan en az on iki hafta boyunca tamamen uzak durmanız gereklidir. Bu eliminasyon döneminin ardından, bu gıdaları bir provokasyon diyeti çerçevesinde beslenme planınıza tekrar dahil edebilirsiniz.

TESTİN FAYDALARI

Kişiselleştirilmiş Rehber:
Hangi gıdaların size uygun olduğunu öğrenerek beslenmenizi özelleştirebilirsiniz.
Şikayetlerin Azalması:
Hassas olduğunuz gıdalardan kaçınarak sindirim sorunları, yorgunluk ve diğer belirtileri hafifletebilirsiniz.
Bağırsak Sağlığını Güçlendirme:
Eliminasyon diyeti ile bağırsak bariyerinizi destekleyebilirsiniz.

GIDA İNTOLERANSINI YÖNETME: PRATİK ADIMLAR

ELİMİNASYON DİYETİ

Eliminasyon diyeti, kırmızı kategorideki gıdalardan 12 hafta boyunca kaçınmayı içerir. Bu süreç, inflamasyonu azaltır ve bağırsak sağlığını destekler. Daha sonra, bu gıdaları yavaşça tekrar deneyerek tolere edip etmediğinizi kontrol edebilirsiniz. (Eliminasyon döneminin ardından provoke edilen gıdalar üç gün izlenerek diyete geri alınabilir. Şikayetler tekrar ederse, bu gıda bir yıl süreyle diyetten çıkarılmalıdır.)

ALTERNATİF GIDA SEÇENEKLERİ

Süt Alternatifleri: Inek sütüne hassasiyetiniz varsa, badem veya yulaf sütü deneyiniz.
Glüten Alternatifleri: Glüten intoleransınız varsa, kinoa veya pirinç tercih ediniz.
Kalsiyum Kaynakları: Süt ürünlerinden kaçınıyorsanız susam, badem ve yeşil yapraklı sebzeler kalsiyum sağlar.

ROTASYONLU BESLENME

Sarı kategorideki gıdalar için rotasyonlu beslenme önerilir. Bu, aynı gıdayı sık tüketmek yerine haftada bir veya iki kez yiyerek bağışıklık sisteminin aşırı tepki vermesini önler.

SIK SORULAN SORULAR (SSS)

➤ Testten Önce Süt Ürünlerini Tüketmeyi Bıraktım, Sonuçlarım Etkilenir mi?
Eğer bir gıdayı uzun süredir tüketmiyorsanız, kanınızda bu gıdaya karşı IgG antikorları düşük olabilir. Bu, hassasiyetinizin olmadığı anlamına gelmez. Doktorunuza danışarak durumu değerlendiriniz.
➤ İlaçlar Test Sonuçlarını Etkiler mi?
Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar (örneğin, glukokortikoidler), IgG antikor üretimini azaltabilir. Bu konuda bir uzmana başvurunuz.
➤ Inek Sütüne Hassasiyetim Var, Laktozsuz Ürünler Tüketebilir miyim?
İnek sütüne karşı IgG reaksiyonunuz varsa, laktozsuz ürünler bile sorun yaratabilir. Başlangıçta tüm inek sütü ürünlerinden kaçınmalısınız.
➤ İnek Sütüne Hassasiyetim Var, Koyun veya Keçi Sütü Tüketebilir miyim?
Eğer kazein veya beta-laktoglobulin gibi proteinlere reaksiyonunuz yoksa, koyun veya keçi sütü alternatif olabilir. Ancak test sonuçlarınızı kontrol ediniz.
➤ Antibiyotik Kullanırken Nelere Dikkat Etmeliyim?
Antibiyotikler, bağırsak florasını bozabilir ve geçirgenliği artırabilir. Probiyotik takviyeler veya bir diyetisyenle çalışmak faydalı olabilir.
➤ Fruktoz Emilim Bozukluğum Var, Test Bunu Gösterir mi?
Fruktoz emilim bozukluğu, bağışıklık sistemiyle ilgili değildir, bu nedenle testte görünmeyebilir. Bilinen intoleranslarınız varsa, bu gıdalardan kaçınmalısınız.
➤ Gıda Alerjisi Testi ile Gıda Intoleransı Testi Aynı mı?
Hayır, alerji testleri IgE antikorlarını, intolerans testleri ise IgG antikorlarını ölçer. İkisi farklı mekanizmalara dayanır.
➤ Test Çocuklar İçin Uygun mu?
İki yaşın altındaki çocuklarda bağışıklık sistemi gelişmediği için test önerilmez. Daha büyük çocuklar için doktor onayı gerekmektedir.
➤ Glütensiz ve Buğdaysız Beslenme Aynı mı?
Hayır, glüten buğdayın bir proteinidir, ancak buğday başka proteinler de icerir. Glüten intoleransınız varsa, arpa ve cavdar gibi tahıllardan da kaçınmalısınız.
➤ Glütene Hassasiyetim Var, Buğdaya Yok. Bu Normal mi?
Evet, testte glüten ve buğday ayrı analiz edilir. Glütene hassasiyetiniz varsa, buğdaya reaksiyon olmasa bile glüten içeren tahıllardan kaçınmalısınız.
➤ “Eser Miktarda Glüten İçerebilir” Ürünleri Tüketebilir miyim?
Eser miktarda Çölyak hastalığınız yoksa, bu ürünler genellikle güvenlidir. Ancak hassasiyet seviyenize dikkat ediniz.
➤ Glüten Hassasiyetim Çölyak Hastalığı mıdır?
Test, çölyak hastalığını teşhis edemez. Çölyak süphesi varsa, bir doktora başvurunuz.
➤ Uzun Süre Gıdalardan Kaçınırsam Ne Yapmalıyım?
Besin eksikliklerini önlemek için alternatif kaynaklar bulabilirsiniz. Örneğin, süt yerine kalsiyum için badem veya brokoli tüketebilirsiniz.
➤ Hiç Yemediğim Gıdalara Reaksiyon Çıkması Mümkün mü?
Evet, çapraz reaksiyonlar nedeniyle benzer proteinlere tepki verebilirsiniz. Besin takviyeleri veya kozmetikler de bu proteinleri İçerebilir.
➤ Beslenmemi Değiştirdim, Şikayetlerim Neden Azalmıyor?
Gizli gıda bileşenleri, kozmetikler veya başka sağlık sorunları şikayetlere neden olabilir. Bir doktora danışabilirsiniz.
➤ Gıdaları Pişirirsem Daha İyi Tolere Eder miyim?
Bazı gıdaların pişirilmesi, protein yapısını değiştirerek tolere edilebilirliğini artırabilir. Ancak bu her gıda için geçerli değildir.

Biruni Laboratuvarı Medikal Uzman Kurulu tarafından incelenmiş ve onaylanmıştır.

Web sitemizde yer alan içerikler, yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Sağlıkla ilgili sorularınız, şüpheleriniz, tanı veya tedavi süreçleriniz için mutlaka hekiminize başvurmanız gerekmektedir. Buradaki bilgiler tıbbi tanı ve tedavi yerine geçmez.

📝 Güncelleme: 2 Ocak 2026 • 📅 Yayın: 2 Ocak 2026
Editöre ulaşmak için: editor@biruni.com.tr